Άσκηση: Με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις και το παρακάτω παράθεμα να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
α) Ποια ήταν τα αποτελέσματα της επανάστασης του Θερίσου και πώς δέχτηκαν τα εμπλεκόμενα μέρη τις τελικές ρυθμίσεις του ζητήματος;
β) Να αιτιολογήσετε γιατί τα αποτελέσματα αυτά αποτέλεσαν «θρίαμβο της πολιτικής του Βενιζέλου».
Το τέλος της επανάστασης της Θερίσου
…Ακολούθησε νέος κύκλος διαπραγματεύσεων, με αποτέλεσμα να συνταχθεί κοινή διακοίνωση στον πρίγκιπα Γεώργιο, στις 10/23 Ιουλίου και την επομένη στον πατέρα του. Η διακοίνωση αυτή περιείχε τις ακόλουθες προτάσεις: μεταρρυθμιστικά μέτρα για τη χωροφυλακή· δημιουργία πολιτοφυλακής με τη συνεργασία Ελλήνων αξιωματικών (όχι από τα ενεργά στελέχη)· υπαγωγή και των δύο οργανώσεων στις διαταγές του ύπατου αρμοστή· δάνειο 9.300.000 φράγκων υπό τον έλεγχο της δημοσιονομικής επιτροπής της Αθήνας· πλήρη ισότητα μωαμεθανών και χριστιανών και τέλος το διορισμό μικτής επιτροπής για την αντιμετώπιση θρησκευτικών διοικητικών προβλημάτων. ..
Η διακοίνωση αυτή δεν ικανοποίησε την Κρητική Συνέλευση ούτε το βασιλιά και την κυβέρνηση της Ελλάδας… Ο Βενιζέλος όμως είδε ότι, όπως παρουσιαζόταν η διεθνής κατάσταση, ο προτεινόμενος διακανονισμός αποτελούσε ό,τι καλύτερο μπορούσε να γίνει προς το παρόν. Έβλεπε επίσης ότι, εφόσον η Μεγάλη Βρετανία εξακολουθούσε να παρέχει την υποστήριξή της, η Κρήτη θα κέρδιζε τελικά την ένωση με την Ελλάδα. …
Το αποτέλεσμα ήταν να συμβουλέψει ο βασιλιάς Γεώργιος το γιο του να παραιτηθεί από το αξίωμά του. Ο πρίγκιπας, που είχε σταθεί υπερβολικά άτυχος, δέχτηκε απρόθυμα για το καλό της πατρίδας του και του νησιού, που το είχε αγαπήσει και δεν ήθελε να το εγκαταλείψει. Ο βασιλιάς Γεώργιος διόρισε αντικαταστάτη του τον Αλέξανδρο Ζαϊμη, πρώην πρωθυπουργό της Ελλάδας, που έφτασε στην Κρήτη στις 18 Σεπτεμβρίου/1 Οκτωβρίου 1906.
2 κυβερνήσεις στην Κρήτη – πλήρης διάσπαση – απειλή εμφυλίου
ανησυχία του περιβάλλοντος του βασιλιά – πίεση προς την κυβέρνηση για καταδίκη του κινήματος της Θερίσου
12 Μαρτίου: σκληρές δηλώσεις πρωθυπουργού Δηλιγιάννη για Βενιζέλο και συνεργάτες στους αντιπροσώπους του αθηναϊκού τύπου
θετική ανταπόκριση στο κοινό αίσθημα
υποστήριξη από τις εφημερίδες
γ. Η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων
Η στάση των Μεγάλων Δυνάμεων
«Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης»
διπλωματικές ενέργειες
·δεν κρατούν ενιαία στάση
·στάση αναμονής οι υπόλοιπες
·Ρωσία: υποστήριξη πρίγκιπα (ρωσικό πολεμικό κανονιοβολεί το Θέρισο)
·σωστή η εκτίμηση του Βενιζέλου για αδυναμία τήρησης ενιαίας στάσης:
α) αρκούσε μόνο μια για ματαίωση της συντονισμένης δράσης στρατευμάτων
β) κίνδυνος εμφυλίου πολέμου
συλλαλητήριο στο Ηράκλειο× ο Σφακιανάκης καλεί το λαό σε συμπαράσταση προς τους επαναστάτες
Πρόεδρος: Βενιζέλος
Υπουργοί:Φούμης, Μάνος
ενέργειες κυβέρνησης:
·έκδοση γραμματίων για εσωτερικό πατριωτικό δάνειο 100.000 δρχ.
·οργάνωση υπηρεσιών οικονομικών, συγκοινωνιών και διοίκησης
·εκτύπωση γραμματοσήμων
·έκδοση εφημερίδας «Το Θέρισο»
εκτίμηση κατάστασης από Μ. Δυνάμεις
·πτώση δημοτικότητας πρίγκιπα
·καθολική αποδοχή επαναστατικών ιδεών από το λαό
εξομάλυνση κατάστασης με διαπραγματεύσεις
επιβεβαίωση εκτίμησης Βενιζέλου ότι μόνο κάτω από την => πίεση εθνικής εξέγερσης η διπλωματία προβαίνει σε λύση των ζητημάτων των υπόδουλων λαών
υπομνήματα επαναστατών:
·θέτουν ως ανυποχώρητη βάση συζήτησης το ενωτικό ζήτημα
·υποχώρηση - ανέτοιμες οι Μ. Δυνάμεις
·στόχος η δημιουργία ενός καθεστώτος ανάλογου με της Αν. Ρωμυλίας: ελεύθερο με σκιώδη σουλτανική επικυριαρχία
Αντλώντας στοιχεία από την πηγή και ανακαλώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να εξηγήσετε τη στάση των Μ. Δυνάμεων απέναντι στην επανάσταση του Θέρισου.
(Από την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους)
Η οργάνωση του ένοπλου κινήματος του Θερίσου βασίστηκε στη δυναμική προσαρμογή στην πραγματική κατάσταση και στην παρακόλουθη και κατάλληλη αξιοποίηση των ειδικών τοπικών καιτων γενικότερων διεθνών συνθηκών. Ό Βενιζέλος είχε σταθμίσει με ακρίβεια τη σύμπτωση των εσωτερικών και των εξωτερικών παραγόντων που καθιστούσαν εξαιρετικά δύσκολη τη βίαιη καταστολή του κινήματος. Ό ύπατος αρμοστής δε διέθετε παρά το ένοπλο σώμα της χωροφυλακής, αδύναμο αριθμητικά — 1.100 περίπου άνδρες—, για να αποκαταστήσει την Έννομη τάξη στις πόλεις και στην ύπαιθρο. Οι διπλωματικοί εκπρόσωποι εξάλλου, των προστάτιδων Δυνάμεων, υπεύθυνοι για τη δράση των αντιπροσωπευτικών ευρωπαϊκών αγημάτων στη Μεγαλόνησο, χαρά την κοινή επιθυμία τους — με προεξάρχοντες τον «Άγγλο και το Ρώσο πρόξενο — να αντιδράσουν άμεσα στην επαναστατική πρόκληση ήταν φυσικό τελικά να εμπλακούν σε εγγενείς δυσχέρειες, σε διαφωνίες και σε αντιφατικές πιέσεις. Η αντιγνωμία γύρω από τον καθορισμό των μέσων και των μεθόδων για την καταστολή του κινήματος, ή ανεπάρκεια των διεθνών στρατευμάτων σι αριθμό ανδρών — 1.800 αρχικά, 3.000 αργότερα, μετά την άφιξη των ενισχύσεων — και σε πολεμικά μέσα, αλλά και ή διστακτικότητα των δημοκρατικών κυβερνήσεων του Λονδίνου, της Ρώμης και των Παρισίων να λάβουν μέτρα ικανά να προκαλέσουν αιματοχυσία και να εξεγείρουν την κοινή γνώμη, αποτέλεσαν βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες στην ανάληψη αποτελεσματικών στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον των επαναστατών.
Οι ειδικές αυτές παρατηρήσεις αρκούν για να παράσχουν την πρώτη ερμηνεία της ανακόλουθης τακτικής των Δυνάμεων, ή οποία και επέτρεψε την εδραίωση και την οκτάμηνη παράταση της επαναστατικής δραστηριότητας.
Ασαφής στις λεπτομέρειές της, αλλά οπωσδήποτε ενδεικτική της εικόνας που δημιουργούσε ήδη ο Βενιζέλος στους συνομιλητές του, προτού ακόμη γίνει επώνυμος, είναι η αναφερόμενη συνάντησή του με το Γάλλο ριζοσπάστη πολιτικό και δημοσιογράφο Georges Clemenceau (1841-1929), ο οποίος επισκέφθηκε την Κρήτη λίγα χρόνια αργότερα και όταν ρωτήθηκε, επιστρέφοντας στη Γαλλία, τι του έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση, αρχαιότητες, μνημεία κ.τ.λ., απήντησε ότι «τη μεγαλύτερη εντύπωση μου την έκανε ένας μικρός δικηγόρος των Χανίων, που ξέχασα το όνομά του, μα που μοιάζει κάπως με Βενεζουέλα». Η συζήτηση τοποθετείται στο Παρίσι το έτος 1899, στο σπίτι της ελληνορουμάνας κόμισσας de Noailles
«Η νήσος, παρακατατεθείσα εν έτει 1897 εις χείρας των Μεγάλων Δυνάμεων υπό
του Σουλτάνου, κυβερνάται υπ’ αυτών, ή μάλλον υπό των τεσσάρων εξ αυτών, μετά
την εκ της ομοφωνίας αποχώρησιν της Γερμανίας και της Αυστρίας, ως επαρχία
του τουρκικού κράτους δι’ εντολοδόχου του Υπάτου Αρμοστού. Την επί της νήσου
επομένως κυριαρχίαν ασκούσι σήμερον [1901] αι τέσσαρες Μεγάλες Δυνάμεις. Και
είναι μεν αληθές ότι αύται ενέκριναν το Κρητικόν Σύνταγμα δι’ ού η νήσος χαρα-
κτηρίζεται “πολιτεία αυτόνομος”. Αλλ’ η θέσπισις του Συντάγματος δεν κατέστησε
την αυτονομίαν πραγματικήν, αφού η πλήρης αυτού εφαρμογή μόνον μετά την
λήξιν της αρμοστείας είναι δυνατή, επηύξησε δε μόνον την αβεβαιότητα περί της
υφισταμένης πολιτικής της νήσου καταστάσεως».
Οι παρατηρήσεις αυτές υπέκρυπταν την πεποίθηση του Βενιζέλου ότι, εφόσον η
Ένωση δεν φαινόταν άμεσα πραγματοποιήσιμη, η ολοκλήρωση της αυτονομίας
αποτελούσε, επί του παρόντος, τη μόνη ρεαλιστική λύση. Η παράταση της αρμο-
στείας, κατά την οποία το νησί τελούσε υπό την εξουσία του εντολοδόχου των
Μεγάλων Δυνάμεων με τη συνδρομή διεθνών στρατευμάτων, συντηρούσε μια
ερμαφρόδιτη κατάσταση. Αντίθετα, η απεμπλοκή από τη διεθνή κηδεμονία, με
την πλήρη εφαρμογή των συνταγματικών θεσμών, θα επέτρεπε την εγκαθίδρυση
ενός λειτουργικού κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, ενώ παράλληλα θα καθιστού-
σε δυνατή μια πιο ευέλικτη πολιτική στο διεθνές σκηνικό.
Οι απόψεις του Γεωργίου
Η γραμμή αυτή όμως βρισκόταν σε ευθεία αντιπαράθεση με την πολιτική του Γεώργιου, ο οποίος: (α)
δεν επιθυμούσε τον περιορισμό των εξουσιών του, (β) δεν επιθυμούσε να κατη-
γορηθεί ότι επεδίωκε να εξασφαλίσει για τον εαυτό του έναν ισόβιο θρόνο, (γ)
θεωρούσε προνόμιό του το χειρισμό της διεθνούς πτυχής του Κρητικού ζητήματος
και (δ) υποστήριζε ότι δεν έπρεπε να δοθεί στις Μεγάλες Δυνάμεις η εντύπωση
ότι υπάρχουν Κρητικοί που «βολεύονται» με τη λύση της αυτονομίας, πιστεύοντας
ότι έτσι θα αναγκάζονταν να συγκατανεύσουν στην Ένωση.
Στα χρόνια του Βενιζέλου, Εθνικό Ίδρυμα Μελετών Ελευθέριος Βενιζέλος - Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων
