Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κεφάλαιο 1ο: Οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κεφάλαιο 1ο: Οικονομικές εξελίξεις κατά τον 20ό αιώνα. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

9. Η κρίση του 1932

Στην ανάρτηση αυτή θα βρείτε υλικό που θα σας βοηθήσει στη μελέτη της ενότητας.

1. Σχεδιάγραμμα 
2. Παρουσίαση
3. Η διεθνής οικονομική κρίση, βίντεο
4. Η οικονομική κρίση του 1929 και η Ελλάδα, ιστοσελίδα (ΙΜΕ)
5. Για το κλήριγκ, ιστοσελίδα (ΙΜΕ) 

6. Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα, βίντεο 


 

8. Η Τράπεζα της Ελλάδος

2. Παρουσίαση 
 Βίντεο για την Τράπεζα της Ελλάδος



7. Οι μεγάλες επενδύσεις

Εγκαίνια υδραγωγείου της ΟΥΛΕΝ
2. Παρουσίαση



6.Η ελληνική οικονομία κατά την περίοδο του μεσοπολέμου

1. Σχεδιάγραμμα
2. Παρουσίαση


Από τις πηγές


 « Με την προσάρτηση εδαφών ή την ανταλλαγή πληθυσμών, όλες σχεδόν οι βαλκανικές χώρες απέκτησαν μεγαλύτερη εθνική ομοιογένεια μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο. Άμεση συνέπεια των πληθυσμιακών ανακατατάξεων ήταν και η διανομή της μεγάλης γαιοκτησίας, μέτρο που εξασφάλιζε παντού στους ακτήμονες αγρότες ένα ελάχιστο μέσο επιβιώσεως, αλλά και την εκπλήρωση μιας παλιάς διεκδικήσεως, την ιδιοκτησία της γης που καλλιεργούσαν. Στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία ο αναδασμός ερχόταν να καλύψει την πιεστική ανάγκη της αποκαταστάσεως των προσφύγων…»
«…Οι αλλεπάλληλες κρίσεις του διεθνούς συστήματος κατά τα έτη 1920 – 22, 1924, 1927, 1929 επέδρασαν πάνω στην ελληνική οικονομία κατά τρόπο διαρκή και σωρευτικό. Η στροφή της Ελλάδος προς την οικονομική αυτάρκεια και την εθνικο – οικονομική ολοκλήρωση θα κινδύνευε να καταλήξει σε ένα στείρο συντηρητικό απομονωτισμό και στο τέλμα της παραδοσιακής στασιμότητας, αν δεν είχαν ήδη διασφαλιστεί ορισμένες βασικές προϋποθέσεις για την ανάπτυξη, όπως η συσπείρωση του συνόλου των Ελλήνων μέσα στα πλαίσια του αυτού κράτους, η αγροτική μεταρρύθμιση και τα πρώτα βήματα για μια σύγχονη εκβιομηχάνιση» .
… Με την άφιξη των προσφύγων και την εγκατάσταση ενός μεγάλου μέρους από αυτούς στην περιφέρεια των ελληνικών πόλεων, αρχίζει ουσιαστικά η περίοδος της έντονης αστικοποίησης. Στη διόγκωση των αστικών κέντρων συνέβαλε και ο τρόπος ανάπτυξης της βιομηχανίας. Οι βιομηχανικές μονάδες αναπτύχθηκαν κυρίως γύρω από την Αθήνα, τον Πειραιά και τη Θεσσαλονίκη, όπου έβρισκαν εύκολα φθηνό εργατικό δυναμικό.
(ΙΕΕ)





5. Η οικονομική ζωή κατά την περίοδο 1922-1936


1. Σχεδιάγραμμα

2. Η εξέλιξη του προσφυγικού ζητήματος, ιστοσελίδα (ΙΜΕ)

4. Ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος



Η διχοτόμηση του 1922 και οι επιπτώσεις της


Οι προσπάθειες του Γούναρη για δανειοδότηση από το εξωτερικό αποτυγχάνουν. Οι Αγγλογάλλοι έχουν ακυρώσει όλες τις πιστώσεις από την εποχή της επανόδου του Κωνσταντίνου στην Ελλάδα. Ο Γούναρης αναγκάζεται να ακολουθήσει αντιλαϊκή πολιτική. Ο υπουργός οικονομικών Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης προχωρεί με νόμο στη σύναψη εσωτερικού αναγκαστικού δανείου ύψους ενός δισεκατομμυρίου πεντακοσίων εκατομμυρίων δραχμών (Μάρτιος 1922). Ο τρόπος εφαρμογής του αναγκαστικού δανείου ήταν πρωτότυπος: Το χαρτονόμισμα που κυκλοφορούσε χάνει τη μισή του αξία. Οι πενήντα δραχμές, για παράδειγμα, που είχε στα χέρια του ο πολίτης, αποκτούν ονομαστική αξία εικοσιπέντε δραχμών. Οι άλλες εικοσιπέντε κατατίθεται στο δημόσιο ταμείο. Έτσι ο ελληνικός λαός, αιφνιδιαστικά, χάνει το μισό του νόμισμα.
(Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη)


 Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το γεγονός ότι η υποτίμηση της δραχμής ήταν ένα μηχανισμός που αφενός επέτρεπε στο κράτος να θέτει σε εφαρμογή την παρεμβατική πολιτική του και αφετέρου προστάτευε και ενθάρρυνε την εγχώρια παραγωγή… Γι’ αυτό, παρά το δημιουργούμενο νομισματικό και δημοσιονομικό χάος, η υποτίμηση ευνοούσε τη δημιουργία και ανάπτυξη των βιομηχανικών επιχειρήσεων. Όμως, από τη διεθνή σκοπιά, η υποτίμηση ήταν μια διαρκής αιτία διεθνούς καχυποψίας εις βάρος της Ελλάδας και διεθνούς απομονώσεώς της.
(Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, ΙΕ, σελ. 333)



Άσκηση:  Με βάση τις πηγές και τις ιστορικές σας γνώσεις να προσδιορίσετε τους λόγους που επέβαλαν στην κυβέρνηση να καταφύγει στη λύση της «διχοτόμησης της δραχμής» καθώς και τις συνέπειές της σε οικονομικό, κοινωνικό και διεθνές επίπεδο. 

3. Οι οικονομικές συνθήκες κατά την περίοδο 1910-1922


Ο ρόλος της αστικής τάξης


Ποιοι λόγοι συσπείρωσαν σύμφωνα με το σχολικό εγχειρίδιο και τα παραθέματα την αστική τάξη γύρω από το πρόσωπο του Ελ. Βενιζέλου κατά την περίοδο 1910 -1922;

Παράθεμα 1
Δεν είναι συμπτωματικό, υποστηρίζει ο Κ. Τσουκαλάς, το γεγονός, ότι από την περίοδο αυτή η ελληνική μεγαλοαστική τάξη αρχίζει να δραστηριοποιείται πολιτικά. Οι επεκτατικές επιχειρήσεις των Ελλήνων, που ως το 1900 απέβλεπαν κυρίως στη διεύρυνση της πολιτιστικής και οικονομικής τους εμβέλειας, θα πάρουν στο μέλλον άμεσα πολιτική μορφή. Όλοι οι οικονομικοί πόροι των Ελλήνων διοχετεύονται στην «υψίστη εθνική προσπάθεια», που έχει αρχίσει στη Μακεδονία, και για πρώτη φορά οι μεγαλοκεφαλαιούχοι όχι μόνο δεν αντιτίθενται, αλλά και συμμετέχουν ενεργά σε αυτή. Η επαπειλούμενη άμεση αντιπαράθεση των βαλκανικών εθνικισμών, που αντιστοιχούσε σε μιαν αύξουσα ένταση ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις του κέντρου, δεν τους άφηνε πια περιθώρια εκλογής. Το οικονομικό τους μέλλον εμφανιζόταν τώρα πια σαν συνάρτηση της δυνατότητας του ελληνικού κράτους να επιβάλει, πάντοτε με τη βοήθεια της Αγγλίας, ένα διαμοιρασμό όσο το δυνατόν πιο συμφέροντα.
Συμφωνούμε απόλυτα με τις απόψεις του Τσουκαλά, ότι η βρετανική διπλωματία και τα οργανωμένα συμφέροντα των Ελλήνων κεφαλαιούχων επέδρασαν αποφασιστικά αν όχι στην έκρηξη του κινήματος στο Γουδί, τουλάχιστον στον τρόπο με τον οποίο ο σχετικά άγνωστος Βενιζέλος επιβλήθηκε στον ελληνικό πολιτικό κόσμο με τις ευλογίες του Γεωργίου Αʹ. Έπρεπε να οργανωθεί μια ισχυρή πολιτική και στρατιωτική βάση στο εσωτερικό της χώρας, που να έχει βάσιμες ελπίδες επικράτησης στην επικείμενη σύγκρουση. Έτσι, όταν το 1910 ανέλαβε την εξουσία ο Βενιζέλος, η ελληνική μεγαλοαστική τάξη για πρώτη φορά αποδέχτηκε ομόφωνα να ρίξει το πολιτικό και κυρίως το οικονομικό της βάρος στην προετοιμασία της αναδίπλωσης των εθνικών πεπρωμένων.

Π. Πετρίδης, Ξενική εξάρτηση και εθνική πολιτική 1910 – 1918, Θεσσαλονίκη 1981, σελ.

ΠΑΡΑΘΕΜΑ 2
Οι ελληνικοί θρίαμβοι στους βαλκανικούς πολέμους δεν συγκίνησαν μόνο το λαό. Και η μεταπρατική μεγαλοαστική τάξη στο σύνολό της, που μόνο μετά το 1912 – 1913, διαμορφώθηκε σε ομάδα πίεσης, συμμετείχε τώρα για πρώτη φορά άμεσα στην οργάνωση του ελληνικού επεκτατισμού που επακολούθησε την άνοδο του Βενιζέλου, καθώς υποστηρίζει ο Κ. Τσουκαλάς. Η στάση της ελληνικής μεγαλοαστικής τάξης, ερμηνεύεται πλήρως από τις προοπτικές που ανοίχτηκαν στο πλαίσιο της νέας συγκυρίας: όχι μόνο οι κύκλοι αυτοί περιστοιχίζουν το Βενιζέλο και χρηματοδοτούν τις προσπάθειές του, αλλά και για πρώτη φορά φαίνεται να προωθούν την οργάνωση μιας πολιτικής εξουσίας στην οποία συμμετέχουν άμεσα και οι ίδιοι, εξουσίας που θα εκταθεί προοπτικά στις ζώνες που ελπίζουν να ελέγξουν, όχι μόνον οικονομικά πια, αλλά και πολιτικά. Παρατηρείται έτσι, μια πλήρης αντιστοιχία ανάμεσα στα ταξικά τους συμφέροντα και στα σχέδια της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας.

Πετρίδης Π., Ξενική εξάρτηση και εθνική πολιτική 1910 – 1918, Θεσσαλονίκη 1981, σελ. 156

Η μετανάστευση

Οι περιορισμένες οικονομικές προοπτικές που υπήρχαν τότε στην Ελλάδα έδωσαν την ώθηση στο μεταναστευτικό κύμα – κυρίως προς τις Ηνωμένες πολιτείες – που   σημειώθηκε στη δεκαετία του 1890. Έχει εκτιμηθεί ότι από το 1890 μέχρι το 1914 μετανάστευσαν περίπου 350.000 Έλληνες, αριθμός που αντιπροσώπευε σχεδόν το ένα έβδομο του συνολικού πληθυσμού, όλοι άνδρες. Η μεγάλη πλειονότητα έφυγε με την πρόθεση να επιστρέψει στην πατρίδα μετά από μερικά χρόνια σκληρής εργασίας στο εξωτερικό για την εξοικονόμηση κάποιων κεφαλαίων, στο τέλος όμως οι περισσότεροι μετανάστες εγκαταστάθηκαν μόνιμα στις χώρες υποδοχής. Από τότε τα εμβάσματα που έστελναν στις οικογένειές τους αυτοί οι λιτοδίαιτοι, σκληρά εργαζόμενοι και επιχειρηματικά δραστήριοι μετανάστες θα αποτελούσαν καθοριστικό παράγοντα στο ισοζύγιο πληρωμών. 



2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος

Εργατική απεργία στη Θεσ/νίκη, δεκαετία 1910
1. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, σχεδιάγραμμα
2. Τα πρώτα βήματα του εργατικού κινήματος, παρουσίαση
3. ΣΕΚΕ, βίντεο του Youtube
4. ΣΕΚΕ- εργατικό κίνημα, ιστοσελίδα (ΙΜΕ)
5. Φεντερασιόν, άρθρο.

Από τις πηγές
Το ΕΛΙΑ έχει δημιουργήσει ένα ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ αφιέρωμα για την πόλη της Θεσσαλονίκης, βασιμένο στο πλούσιο φωτογραφικό αρχείο του. Επισκεφτείτε το στη διεύθυνση  http://www.wow.gr/projects/thessaloniki/index.htm  και επιλέξτε την ενότητα "1900- 1911 Η πόλη στο γύρισμα του αιώνα".

" Όντας το δεύτερο, μετά την Ισταμπούλ, σημαντικότερο αστικό κέντρο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η Θεσσαλονίκη στο τελείωμα του 19ου αιώνα ήταν μια πολυεθνική πόλη. Το 1895 είχε 120.000 κατοίκους, ενώ στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα έφτανε τις 150.000. Πάνω από 60.000 ήταν οι Εβραίοι της πόλης, 45.000 ήταν οι Μουσουλμάνοι διαφόρων εθνοτήτων -Τούρκοι, Ντονμέδες (εξισλαμισμένοι Εβραίοι), Αλβανοί, κ.ά. - 40.000 ήταν οι Έλληνες, ενώ
στην πόλη ζούσαν πάνω από 5.000 Σλάβοι και 3.000 Ευρωπαίοι. 
Στις αρχές του 20ού αιώνα στην πόλη απασχολούνταν περί τους 20.000 εργάτες που μαζί με τους 5.000 περίπου εργαζόμενους στις μεταφορές, αποτελούσαν το προλεταριάτο της πόλης Εκτός από τους πολυάριθμους Εβραίους, υπήρχαν Έλληνες, Βούλγαροι, Τούρκοι, Σέρβοι, Αλβανοί και Αρμένιοι εργάτες."
[ Κυριάκος Μπάνος, Η Φεντερασιόν της Θεσσαλονίκης]

Οι εργαζόμενοι και τα σωματεία τους
«... Στη Θεσσαλονίκη», γράφει σε άρθρο του ο Α. Μπεναρόγια, «ξεχωρίζουν μέσα στους 30.000 εργάτες οι εμποροϋπάλληλοι• το σωματείο τους ιδρύθηκε τον Σεπτέμβρη 1908 από 550 άτομα αλλά μέσα σε τρία χρόνια συγκέντρωνε 1.500 άτομα όλων των εθνοτήτων, παρ’ όλο που το σωματείο αυτό διασπάζεται με την αποχώρηση των Ελλήνων. Δίπλα του το σωματείο καπνεργατών συγκεντρώνει 3.200 ενεργά μέλη [...]• από τον αριθμό αυτό 500 είναι Έλληνες, 400 μουσουλμάνοι, 200 εξαρχικοί και κάπου 2.000 ισραηλίτες».
[Κωστής Μοσκώφ, Θεσσαλονίκη 1700-1912 – τομή της μεταπρατικής πόλης, Στοχαστής]


Ο ιδρυτής της Φεντερασιόν, Αβραάμ Μπεναρόγια
Η Φεντερασιόν
       " Τομή στην ιστορία του εργατικού κινήματος της Θεσσαλονίκης, αλλά και γενικότερα της πολιτικής συνειδητοποίησης των εργατών, καθώς και της διάδοσης των σοσιαλιστικών ιδεών αποτελεί η ίδρυση της Φεντερασιόν στα 1909. (...)
         Ήδη από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα υπάρχουν διάφορες ομάδες με σοσιαλιστική κατεύθυνση στην ευρύτερη περιοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.  (...) Στις αρχές του 1909 δημιουργούνται τα πρώτα εργατικά συνδικάτα στη Θεσσαλονίκη, στα Σκόπια, στα Βελεσσά, στο Μοναστήρι, στην Ξάνθη και στην Καβάλα. Η σύνθεσή τους είναι πολυεθνική: Τούρκοι, Αλβανοί, Έλληνες, "Σλαβομακεδόνες" και βλαχόφρονες αποτελούν τα μέλη των συνδικάτων. (...)
          Μέχρι το 1908 τα βασικά στοιχεία των εργατικών συνδικάτων είχαν μορφή συντεχνιακή. Απότο 1908 όμως και ύστερα αρχίζουν σταδιακά να δημιουργούνται δυνάμεις που αρθρώνουν πιο ουσιαστικό πολιτικό λόγο. Ο κύριος κορμός του προλεταριάτου στη Θεσσαλονίκη ήταν ισραηλιτικής καταγωγής και γι' αυτό τον λόγο οι Βούλγαροι σοσιαλδημοκράτες που διέθεταν μέχρι τότε την πιο ολοκληρωμένη πολιτική οργάνωση δεν είχαν καταφέρει να αποκτήσουν ισχυρά ερείσματα. Μέσα όμως στην ισραηλιτική κοινότητα γίνονται διεργασίες και θα ξεχωρίσουν δύο τάσεις: η πρώτη εκφράζεται κυρίως από ντόπιους που έχουν στενές σχέσεις με τις τεκτονικές στοές και αρθρώνουν συντηρητικό λόγο επικεντρωμένο στην διεκδίκηση οικονομικών αιτημάτων. Από αυτή την τάση θα προκύψουν τα πρώτα σωματεία με κυρίαρχη μορφή τον Ιωσήφ Νεχαμά. Η δεύτερη τάση θα εκφραστεί από μετανάστες, δασκάλους και λίγους εργάτες με κορυφαία φυσιογνωμία τον Αβραάμ Μπεναρόγια. Η δεύτερη αυτή τάση θα επεκτείνει τη συζήτηση πέρα από τις στενά οικονομικές διεκδικήσεις και θα θέσει επί τάπητος τα θεμελιώδη θέματα: τον σοσιαλισμό και την πάλη των τάξεων. (...)Στο σημείο αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον μια μεταγενέστερη αφήγηση του Αβραάμ Μπεναρόγια (Βήμα, 5 και 8,11.1978):
"Όταν πήγα στη Θεσσαλονίκη, το 1908 (…) είπα θα γίνω εργάτης για να μπορέσω να διεισδύσω στον εργατικό χώρο, να νιώσω την θέση του εργάτη να με δεχτούν οι εργάτες σαν δικό τους (…) Και δούλεψα στο τυπογραφείο (…) και έτσι έγινα γραμματέας του σωματείου Εβραίων τυπογράφων (…) Έμπαινα στα καφενεία, συνδεόμουνα με μερικούς και άρχιζα την κουβέντα. Κάθε μέρα, ώρες ατελείωτες, Σύνταγμα θα πει αυτό, Δημοκρατία είναι εκείνο, ο σοσιαλισμός αυτό. Άλλοι έφευγαν, άλλοι δεν ήθελαν και μερικοί άκουγαν. Αρχίσαμε να συμφωνούμε σε πολλά. Είπα να οργανωθούμε. Πάρτε πρωτοβουλία ( ... ) Άρχισα με τους Εβραίους, τους τριάντα ( ... ) φτιάξαμε την εργατική Λέσχη. Νοικιάσαμε ένα δωμάτιο στο πάνω πάτωμα ενός αλβανικού μαγέρικου - πανδοχείου στην οδό Εγνατίας ( ... ) Έμβλημά μας ένα χέρι που κρατούσε ένα σφυρί (...)".
(...)
Τον Αύγουστο του 1909 έγινε το ιδρυτικό συνέδριο της Φεντερασιόν με αυτή τη σφραγίδα.

Το εργατικό - συνδικαλιστικό κίνημα της Θεσσαλονίκης : η ιστορική φυσιογνωμία του , Γ. Αναστασιάδης...[κ.α.]
υπό Αναστασιάδης , Γεώργιος , 1931- Θεσσαλονίκη πολιτιστική περωτεύουσα της Ευρώπης 1997

1. Το αγροτικό ζήτημα



Από τις πηγές

  1. [Προβλήματα που προκύπτουν με την προσάρτηση της Θεσσαλίας ]

Η εξέλιξη αυτή είχε αποσοβηθεί στην παλιά Ελλάδα, όπου στη θέση των Τούρκων τσιφλικούχων που αποχωρούσαν είχε υπεισέλθει το κράτος. Με την κυβέρνηση ωστόσο Τρικούπη ήταν η πρώτη φορά που το κράτος εμφανίστηκε να ευνοεί τη συγκρότηση μεγάλης ιδιοκτησίας. Η αιτία της μεταβολής αυτής πρέπει να αναζητηθεί σε ένα εξαιρετικό γεγονός: δικαιούχοι των τσιφλικικών δικαιωμάτων στη Θεσσαλία –Άρτα δεν ήταν πια οι επαρχιακοί προύχοντες – κοτζαμπάσηδες, αλλά οι Έλληνες χρηματιστές της διασποράς (…)
Κατ’ αρχάς ο Τρικούπης, σε αντίθεση με την πολιτική του Κουμουνδούρου, πενταπλασίασε το δασμό πάνω στα εισαγόμενα σιτηρά το 1884, ενώ κατά το 1892 τον ήδη υψηλό δασμό τον αύξησε ακόμα κατά 1.600 %. Ο σκοπός ήταν προφανής: να περιορίσει την εισαγωγή αλλοδαπού σίτου, ώστε ο εγχώριος να υπερτιμηθεί και να διογκωθεί η έγγειος πρόσοδος των τσιφλικούχων.
Στην περίοδο αυτή η προστασία των τσιφλικιών ήταν πλήρης. Οι γαιοκτήμονες της Θεσσαλίας, όντας εξασφαλισμένοι πέρασαν σε ακόμα πιο επιθετική στάση. Περιόρισαν προοδευτικά τις καλλιεργούμενες εκτάσεις για δύο λόγους:
α) για να πετύχουν τεχνητή υπερτίμηση των σιτηρών στην εγχώρια αγορά και συνεπώς αύξηση της εγγείου προσόδου και
 β) για να απελευθερώσουν εκτάσεις προς ενοικίαση στην αποδοτικότατη νομαδική κτηνοτροφία.
[Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΔ, σελ 70-71]

2.    Οι νομοθετικές ρυθμίσεις του 1907
Τους θεσσαλικούς «ασκούς του Αιόλου» τους άνοιξε ο ίδιος ο Θεοτόκης με το νόμο ΓΣΒ του 1907, που αφορούσε στην αγροτική αποκατάσταση των προσφύγων από τη Ρουμανία, Βουλγαρία και ανατολική Ρωμυλία. Σύμφωνα με το νόμο αυτό η κυβέρνηση είχε τη νομοθετική εξουσιοδότηση από τη Βουλή να επικυρώνει με απλά βασιλικά διατάγματα συμβάσεις μεταξύ δημοσίου και ιδιωτών κτηματιών, με τις οποίες οι τελευταίοι θα πουλούσαν τα κτήματά τους στο κράτος, που θα έπρεπε να τα κατανείμει στους ακτήμονες πρόσφυγες ή αυτόχθονες (…)

Σε εφαρμογή των διατάξεων του νόμου ΓΣΒ΄ του 1907, το Δημόσιο λειτουργώντας σαν μεσίτης μεταξύ τσιφλικάδων και ακτημόνων, αγόρασε και μεταπώλησε ανάμεσα στο 1907 και στο 1914 συνολικά 1.060.000 στρέμματα (δηλαδή το 1/6 του συνόλου των τσιφλικιών) και προκάλεσε έτσι τα πρώτα ρήγματα στο «ψυχολογικό φράγμα» που εμπόδιζε μέχρι τότε τη ριζική επίλυση του θεσσαλικού ζητήματος. Στα κτήματα αυτά αποκαταστάθηκαν ως ιδιοκτήτες 4.898 οικογένειες αυτοχθόνων ακτημόνων και 2624 οικογένειες προσφύγων


3. [Η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης το 1917 από την κυβέρνηση Βενιζέλου]

Η κατάσταση της γεωργίας στις παραμονές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Παρόλο ότι ως το 1917 πολύ λίγα είχαν γίνει προς την κατεύθυνση μιας αγροτικής μεταρρυθμίσεως είναι γεγονός ότι ο Βενιζέλος και το κόμμα του υπήρξαν υποστηρικτές της μικρής οικογενειακής ιδιοκτησίας, πράγμα που ανταποκρινόταν στις επιθυμίες και την πολιτική μιας ανερχόμενης τάξεως επιχειρηματιών που ευνοούσε έναν καπιταλιστικό τρόπο οργανώσεως της παραγωγής. Ως την έκρηξη όμως του Α΄Παγκοσμίου Πολέμου η κυβέρνηση δεν είχε ακόμα διαμορφώσει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα αγροτικών μεταρρυθμίσεων και συνέχισε να μένει πιστή στην αρχή της σταδιακής απαλλοτριώσεως με αποζημιώσεις. Μετά την προσάρτηση της Μακεδονίας όμως το πρόβλημα έγινε πιο πιεστικό. Η κατάσταση των αγροτών στη Μακεδονία ήταν πολύ χειρότερη από εκείνη των χωρικών της Παλαιάς Ελλάδος. Στην πραγματικότητα η κατάστασή τους δεν ήταν καλύτερη από την κατάσταση των δουλοπαροίκων του Μεσαίωνα. Μετά μάλιστα την εισροή χιλιάδων προσφύγων σαν συνέπεια των Βαλκανικών πολέμων, η κατάσταση αυτή χειροτέρεψε. Αργότερα, οι συνθήκες που δημιουργήθηκαν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο είχαν σοβαρότατες επιπτώσεις στο αγροτικό πρόβλημα. Μετά το φθινόπωρο του 1915, οι βόρειες επαρχίες της Ελλάδος έγιναν πεδίο πολέμου. Η επικρατούσα ανασφάλεια και τελικά οι στρατιωτικές επιχειρήσεις που επεκτάθηκαν και σε ελληνικές περιοχές, προκάλεσαν μαζική έξοδο των χωρικών προς τις πόλεις, όπου υπήρχε μεγαλύτερη ασφάλεια. Όπως ήταν φυσικό, η παραγωγή έπεσε απότομα στις περιοχές αυτές, ιδιαίτερα μετά την κατάληψη της ανατολικής Μακεδονίας από τους Βουλγάρους, τον Αύγουστο του 1916. Η κρίση στη Μακεδονία επιδεινώθηκε από την παρουσία 150.000 περίπου προσφύγων από τη Θράκη και τη Μ. Ασία

Άσκηση για το σπίτι
Με βάση το παράθεμα 3 και τις  ιστορικές σας γνώσεις να προσδιορίσετε τις συνθήκες που επιβάλλουν την προώθηση της αγροτικής μεταρρύθμισης το 1917